Live radio: klik op het speakertje om te starten of te stoppen, met het schuifje stel je het volume in.

Geschiedenis van de radio in Nederland

Van de eerste uitzending van Hanso Idzerda in 1919 tot de Top 2000 van nu: de belangrijkste momenten uit honderd jaar Nederlandse radio, per periode. Bij elk moment hoort een jaartal; de onderstreepte namen openen een korte uitleg van Wikipedia of een pagina van deze site.

Veronica: de zeezender die Hilversum wakker schuddeVan zeezender naar legaal naar commercieel: het volledige verhaal met tijdlijn en dj’s. Opent in een venster.

1919-1939: de eerste zenders en de zuilen

6 november 1919
Hanso Idzerda begint met regelmatige muziekuitzendingen vanuit zijn huis in Den Haag, onder de roepletters PCGG. Eerst draait hij grammofoonplaten, later speelt een klein ensemble live. Het wordt gezien als het begin van de Nederlandse radio.
1923
In Hilversum begint de Hilversumsche Draadlooze Omroep, de voorloper van de AVRO.
1924
De NCRV wordt opgericht. In november trekt de overheid Idzerda’s vergunning in, een maand later gaat zijn bedrijf failliet.
1925
De KRO en de VARA ontstaan. In deze jaren beginnen ook de eerste nieuwsuitzendingen.
1926
De VPRO wordt opgericht. Zo groeit de verzuiling in de omroep: elke maatschappelijke groep krijgt een eigen omroepvereniging.
1930
Het Zendtijdbesluit regelt hoeveel zendtijd de omroepverenigingen krijgen.

In de Top 2000

Er staan 6 nummers uit deze jaren (uitgebracht tot en met 1939) in de Top 2000. Het hoogst genoteerd: Summertime van Billie Holiday (plek 547 in 2003), gevolgd door We'll Meet Again van Vera Lynn (plek 554 in 1999) en Rhapsody In Blue van George Gershwin (plek 599 in 1999).

Achtergrondfoto: Kristalontvanger van Ernst Jahnke (ca. 1925), Hihiman, CC BY-SA 3.0. Verkleind en getint.

1940-1959: bezetting, wederopbouw en televisie

1940
Na de Duitse inval centraliseert de bezetter de omroep in de Nederlandsche Omroep. Op 28 juli 1940 is de eerste uitzending van Radio Oranje, de stem van de Nederlandse regering in Londen. Koningin Wilhelmina spreekt het land toe.
1943
Nederlanders moeten hun radiotoestellen inleveren. Veel mensen verstoppen hun toestel om toch naar Radio Oranje te kunnen luisteren.
1944
Hanso Idzerda, de pionier van de Nederlandse radio, wordt door de Duitse bezetter gefusilleerd op verdenking van spionage.
1945
Na de bevrijding keert het omroepbestel van voor de oorlog terug, met de zuilen en hun eigen verenigingen.
1947
De Nederlandse Radio Unie (NRU) wordt opgericht en regelt de gezamenlijke techniek van de omroepen.
1951
De Nederlandse Televisie Stichting begint met regelmatige televisie-uitzendingen. Radio blijft het medium voor muziek.

In de Top 2000

Er staan 76 nummers uit deze jaren (uitgebracht van 1940 tot en met 1959) in de Top 2000. Het hoogst genoteerd: White Christmas van Bing Crosby (plek 218 in 1999), gevolgd door Rock Around The Clock van Bill Haley & His Comets (plek 239 in 1999) en Jailhouse Rock van Elvis Presley (plek 247 in 1999).

Achtergrondfoto: Koningin Wilhelmina spreekt via Radio Oranje (1940), onbekende maker / Anefo, publiek domein. Verkleind en getint.

1960-1974: zeezenders en Hilversum 3

april 1960
Radio Veronica begint vanaf het schip Borkum Riff, buiten de Nederlandse wateren, met uitzenden. Het is een Nederlandstalige zender met popmuziek en reclame, buiten het omroepbestel om. Het hele Veronica-verhaal
15 augustus 1964
Vanaf het REM-eiland in de Noordzee beginnen Radio Noordzee en TV Noordzee. Op 12 december 1964 maakt de overheid met een wet een einde aan zulke platforms, en op 17 december zet het Korps Mariniers de uitzendingen stil. Veronica gaat in november 1964 verder vanaf een nieuw schip, de Norderney.
11 oktober 1965
De publieke omroep antwoordt met Hilversum 3: een eigen popzender. Het wordt de voorloper van 3FM.
1965-1966
Radio Noordzee gaat een jaar na de actie van de marine legaal verder als TROS.
1967
Op de publieke zenders komt reclame, verzorgd door de Ster.
1969
De NRU en de televisiestichting gaan samen in de NOS. Hilversum 3 begint met een eigen hitlijst, de Top 30.
juni 1974
De hitlijst van Hilversum 3 wordt de Nationale Hitparade.
31 augustus 1974
Radio Veronica zendt voor het laatst vanaf zee uit, om 18.00 uur. Daarna is uitzenden vanaf zee in Nederland verboden. Veronica gaat verder binnen het publieke bestel.

In de Top 2000

Er staan 1393 nummers uit deze jaren (uitgebracht van 1960 tot en met 1974) in de Top 2000. Het hoogst genoteerd: Imagine van John Lennon (plek 1 in 2015), gevolgd door Child In Time van Deep Purple (plek 2 in 2000) en Piano Man van Billy Joel (plek 2 in 2025).

Achtergrondfoto: Het REM-eiland (1964), Hugo van Gelderen / Anefo, CC0. Verkleind en getint.

1975-1991: Veronica legaal, Radio 1 tot 4 en de eerste commerciële zender

28 december 1975
De Veronica Omroep Organisatie (VOO) is erkend en opent Hilversum 4.
1 december 1985
De radionetten krijgen nieuwe namen: Hilversum 3 wordt Radio 3, en ook Radio 2 draagt sinds die datum die naam.
30 september 1988
Sky Radio start, eerst alleen via de kabel. Oprichters zijn Lex Harding en Ton Lathouwers, beiden eerder dj bij Veronica. Commerciële radio via de ether was nog niet toegestaan.

In de Top 2000

Er staan 1736 nummers uit deze jaren (uitgebracht van 1975 tot en met 1991) in de Top 2000. Het hoogst genoteerd: Bohemian Rhapsody van Queen (plek 1 in 1999), gevolgd door Hotel California van Eagles (plek 1 in 2010) en Paradise By The Dashboard Light van Meat Loaf (plek 5 in 1999).

Achtergrondfoto: Sharp GF-777 boombox, Sharpoff (Russische Wikipedia), publiek domein. Verkleind en getint.

1992-2005: commerciële radio en de start van de Top 2000

1992
Commerciële omroep wordt wettelijk geregeld. Op 11 december begint Radio 538 vanuit een villa in Bussum, opgericht door oud-Veronica-medewerkers onder leiding van Lex Harding, onder wie Erik de Zwart. Ruud de Wild en Jeroen van Inkel werken er vroeg in hun loopbaan.
1994
Radio 3 heet vanaf januari 3FM en bereikt het hele land via de FM.
1995
Veronica verlaat het publieke bestel en wordt een commerciële zender. Radio 538 krijgt na een handtekeningenactie met 320.000 handtekeningen een FM-vergunning.
1999
Op Radio 2 begint de Top 2000: de eerste editie, tussen kerst en oud en nieuw. Op nummer 1 staat ‘Bohemian Rhapsody’ van Queen. Zie ook alle edities.
2004
Het goededoelenproject 3FM Serious Request gaat van start.
31 augustus 2005
Qmusic begint met uitzenden op de frequenties van het voormalige Noordzee FM.

In de Top 2000

Er staan 718 nummers uit deze jaren (uitgebracht van 1992 tot en met 2005) in de Top 2000. Het hoogst genoteerd: Avond van Boudewijn De Groot (plek 1 in 2005), gevolgd door Fix You van Coldplay (plek 2 in 2024) en November Rain van Guns N' Roses (plek 6 in 2003).

Achtergrondfoto: Sony Discman D121, Morn (Engelse Wikipedia), CC BY-SA 3.0. Verkleind en getint.

2006 tot nu: digitaal, streaming en de Top 2000 op je scherm

2013
De radio gaat digitaal: de publieke zenders verhuizen naar DAB+, en op 1 september 2013 beginnen ook de commerciële zenders met DAB+.
19 augustus 2014
Radio 2 en 3FM krijgen een nieuwe naam: NPO Radio 2 en NPO 3FM.
2015
3FM bestaat 50 jaar en zendt vier dagen uit vanaf Pampus.
2018
Radio 538 stopt met de Nederlandse Top 40 en gaat verder met de 538TOP50.
november 2019
Nederland viert honderd jaar radio, honderd jaar na de eerste uitzending van Idzerda. Een jury van de VARA-gids kiest Frits Spits tot de belangrijkste radiomaker van de afgelopen eeuw.
nu
De Top 2000 is niet meer alleen te beluisteren: je kunt de lijst per nummer, artiest en presentator doorzoeken en op deze site live volgen wat er draait.

In de Top 2000

Er staan 996 nummers uit deze jaren (uitgebracht vanaf 2006) in de Top 2000. Het hoogst genoteerd: Roller Coaster van Danny Vera (plek 1 in 2020), gevolgd door Mag Ik Dan Bij Jou van Claudia De Breij (plek 4 in 2015) en Someone Like You van Adele (plek 6 in 2011).

Achtergrondfoto: AirPods, Maurizio Pesce, CC BY 2.0. Verkleind en getint.

Programmering: van vaste dagen naar vaste tijden

Bij verticale programmering krijgt elke omroep een vaste dag of dagdeel per week, zodat de zender elke dag anders klinkt. Bij horizontale programmering zendt een zender elke dag op dezelfde tijd hetzelfde programma uit. De gedachte erachter is dat luisteraars dan makkelijker afstemmen. Een bekend televisievoorbeeld is het Achtuurjournaal. Zo ging het op de Nederlandse radio:

jaren zestig
De term horizontale programmering komt in Nederland van Joost den Draaijer, alias Willem van Kooten, toen programmaleider en presentator bij de zeezender Veronica. Daarvoor bestonden de programma’s op die zender uit kwartiertjes en halve uurtjes, verspreid over de week. Ook de andere zeezenders gingen horizontaal uitzenden.
tot oktober 1992
Op de publieke radionetten heeft elke omroep een vaste uitzenddag in de week. Veronica heeft vanaf mei 1982 de woensdag. Alleen De Avondspits van de NOS is horizontaal geprogrammeerd.
begin oktober 1992
Radio 3 stapt over op horizontale programmering, met TROS Driedraai van Eddy Willemsen als eerste programma. De regel “elke dag een andere omroep” verdwijnt daarmee grotendeels. Bij Radio 2 begint in dezelfde maand Hart van Twee, een middagprogramma dat elke dag door een andere omroep wordt gemaakt; de rest van de zender blijft verticaal.
18 december 1993
Bij de horizontalisering van Radio 3 verdwijnt de Nederlandse Top 40 van de zender, om meer eenheid in het geluid te krijgen.
2 januari 1995
Radio 2 programmeert van maandag tot en met vrijdag horizontaal, met één jinglepakket van Ferry Maat, één stem en de hond Decibello als mascotte. Eerst geldt dat alleen voor de middag, later ook voor de avond, waar de omroepen om beurten De avond van 2 verzorgen. Tot de programma’s horen Tijd voor Twee met Frits Spits en, vanaf 1 september 1995, Maat in de middag met Ferry Maat.

Veelgestelde vragen

Wanneer begon de radio in Nederland?

De Nederlandse radio begon op 6 november 1919, toen Hanso Idzerda vanuit zijn huis in Den Haag de eerste regelmatige uitzendingen maakte onder de roepletters PCGG.

Wat was de eerste commerciële zeezender voor Nederland?

Radio Veronica, dat in april 1960 vanaf het schip Borkum Riff begon met uitzenden. De zender stopte op 31 augustus 1974, toen uitzenden vanaf zee verboden was.

Sinds wanneer is er commerciële radio in Nederland?

Sky Radio begon in 1988 via de kabel. In 1992 werd commerciële omroep wettelijk geregeld en begon Radio 538 op 11 december van dat jaar.

Wanneer ging Hilversum 3, de voorloper van 3FM, van start?

Hilversum 3 begon op 11 oktober 1965. Sinds 1 december 1985 heette de zender Radio 3, vanaf 1994 3FM en sinds 2014 NPO 3FM.

Wat is horizontale programmering?

Horizontale programmering is het principe dat een radio- of televisieprogramma elke dag op dezelfde tijd wordt uitgezonden, zodat luisteraars en kijkers makkelijker afstemmen. Het tegenovergestelde is verticale programmering, waarbij een omroep een vaste dag of dagdeel per week krijgt.

Sinds wanneer zendt Radio 2 horizontaal uit?

Radio 2 programmeert sinds 2 januari 1995 van maandag tot en met vrijdag horizontaal, eerst alleen in de middag en later ook in de avond. Radio 3 stapte begin oktober 1992 over op horizontale programmering.

Sinds wanneer bestaat de Top 2000?

De eerste Top 2000 was in 1999 op Radio 2, als eenmalige lijst tussen kerst en oud en nieuw. Inmiddels is het een jaarlijkse traditie.

Bronnen

Jaartallen en feiten zijn gecontroleerd bij onderstaande bronnen. Waar bronnen elkaar tegenspreken is de voorzichtigste formulering gekozen. De korte uitleg in de Wikipedia-popups komt van Wikipedia en is beschikbaar onder de licentie CC BY-SA 4.0.